Pandrecht en hypotheekrecht: zo werken zekerheden in private credit

Rente is wat je verdient. Zekerheden bepalen wat je overhoudt als het misgaat. Wie in private credit belegt, moet daarom snappen hoe pandrechten en hypotheekrechten werken. Niet als jurist, wel als iemand die de juiste vragen stelt.

Dit is een praktische uitleg op basis van het Nederlandse recht. Het is geen juridisch advies; de precieze uitwerking verschilt per financiering en staat in de documentatie.

Twee families: hypotheek en pand

Het Burgerlijk Wetboek kent twee zakelijke zekerheidsrechten. Een hypotheekrecht rust op registergoederen: grond, gebouwen, appartementsrechten, en ook geregistreerde schepen en vliegtuigen. Het wordt bij notariële akte gevestigd en ingeschreven in het Kadaster.

Een pandrecht rust op alle andere goederen: voorraad, machines, inventaris, vorderingen op klanten, bankrekeningen, intellectueel eigendom en aandelen. Beide geven de financier hetzelfde kernrecht: bij wanbetaling het goed laten verkopen en zich met voorrang uit de opbrengst voldoen.

Stil of openbaar pandrecht

Bij een openbaar pandrecht gaat het goed in de macht van de financier, of krijgt de debiteur van een verpande vordering bericht. Bij een stil pandrecht merkt de buitenwereld niets: de ondernemer gebruikt zijn voorraad en zijn klanten betalen gewoon aan hem.

Een stil pandrecht ontstaat via een notariële akte of een geregistreerde onderhandse akte. Op vorderingen kan het alleen voor bestaande vorderingen of vorderingen die voortvloeien uit een bestaande relatie. Daarom werken financiers met periodieke verpandingslijsten. Hoe actueler die lijsten, hoe beter de dekking.

Rangorde: wie staat vooraan?

Een eerste hypotheekrecht gaat voor een tweede. Een eerder gevestigd pandrecht gaat in beginsel voor een later. Daarnaast heeft de Belastingdienst een bodemvoorrecht: op bodemzaken, zoals inventaris en machines die dienen tot stoffering van de bedrijfsruimte, kan de fiscus voor een stille pandhouder gaan.

Voor een belegger is de vraag dus niet alleen: is er een zekerheid? Maar ook: welke positie heeft die zekerheid ten opzichte van andere schuldeisers?

Wat er gebeurt bij faillissement

Pand- en hypotheekhouders zijn separatisten. Zij kunnen hun recht uitoefenen alsof er geen faillissement is, en hoeven niet in de rij van gewone schuldeisers te wachten. Wel kan de curator een afkoelingsperiode afkondigen van maximaal twee keer twee maanden, zodat hij kan onderzoeken of de onderneming als geheel te verkopen is.

Uitwinnen gebeurt meestal via parate executie: verkoop zonder voorafgaand vonnis, in beginsel via een openbare veiling, of onderhands met toestemming van de rechter. Die opbrengst ligt vaak onder de marktwaarde. Daarom rekenen professionals met executiewaarde, en bij vastgoed met een loan-to-value die daar ruimte voor laat.

Zekerheden in een direct-lendingstructuur

In private credit via direct lenders liggen zekerheden op twee niveaus. De direct lender neemt zekerheden op zijn kredietnemers: hypotheekrechten, pandrechten op debiteuren, voorraad of aandelen, en borgtochten. En wie de direct lender zelf financiert, kan op zijn beurt een pandrecht nemen op de kredietportefeuille van die direct lender, dus op de uitstaande leningen.

Bij Clubdeal ligt onze focus op dat eerste niveau van selectie: hoe vestigt, documenteert en bewaakt een direct lender zijn zekerheden? En op het tweede niveau: welke zekerheden en afspraken liggen er op de financiering aan de direct lender zelf? De direct lender beheert de onderliggende kredieten; wij selecteren en monitoren de lender.

Vijf vragen over zekerheden

Welke zekerheden liggen er, en op welk niveau? Wat is de rangorde ten opzichte van andere financiers en de fiscus? Hoe is de waarde bepaald, en wat blijft er over bij een gedwongen verkoop? Hoe actueel zijn verpandingslijsten en taxaties? En wie bewaakt de zekerheden gedurende de looptijd?

Een goede partij heeft op al die vragen een concreet antwoord. Zekerheden verkleinen het verlies bij wanbetaling, maar sluiten het nooit helemaal uit.